به درگاه انجمن دوستداران و حافظان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گلپایگان «وردپاتکان» خوش آمدید

یکشنبه, 06 مهر 1393 ساعت 11:41

کتیبه های نور « معرفی تزئینات کاشی و سنگ تراشی » ( بقعه امامزاده هفده تن و ناصرابن علی(ع) گلپایگان و بررسی کتیبه های موجود)

 "بسم الله الرحمن الرحیم"

 

کتیبه های نور
(معرفی تزئینات کاشی و سنگ تراشی)

 

( بقعه امامزاده هفده­تن و ناصرابن علی(ع) گلپایگان و بررسی کتیبه های موجود)

 

                                                         محسن جمالی و علی اصغر فروغی


 

نوشتار پربار و گران بهایی که تقدیم شما گرامیان می شود  در نخستین کنگره ملی گرامیداشت امام زادگان هفده تن و ناصر بن علی س ارائه شده و رتبه دوم را به خود اختصاص داده است .

 

·        مقدمه:

مجموعه آستان مبارکه امامزادگان هفده تن و ناصربن علی (ع) در شهرستان گلپایگان به عنوان یکی از یادگارهای غنی دوره صفویه در این دیار می باشد. در گوشه گوشه محوطه این مکان یادگارهای بی نظیری وجود دارد که هر یک به عنوان یک اثر فرهنگی و هنری دارای ارزش و به فراخور آن نیازمند پژوهش و واکاوی است. آنچه در نگاه نخست جلوه­گری می­کند معماری بی نظیر مجموعه است و پس از آن مسحور تزئینات بنا می ­شوید. تزئیناتی که نمونه های کاملی از هنرکاشی کاری صفویه، نمونه های زیبایی از سنگ تراشی با خطوط مختلف، آثار بی نظیر چوبی که شامل هنرهای معرق، گره­ چینی،مورق، منبت و مشبک می ­باشد و همچنین نمونه ماهرانه نگارگری دوره صفوی را شامل می ­شود. با توجه به تجربه ای که در حوزه هنرصخره ای و سنگ نگاره ها در منطقه به دست آوردیم درصدد بودیم که دیگر آثار باارزش تاریخی در شهرستان را مورد پژوهش قرار دهیم. پس از آگاهی از برگزاری گنگره بزرگداشت امامزادگاه هفده تن و ناصرابن علی توسط مسئولین محترم شهرستان به ویژه اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان بر آن شدیم که از فرصت پیش آمده برای معرفی بخشی از تاریخ و فرهنگ این مرز و بوم هر چند به صورت مختصر تلاش کنیم که حاصل آن به همراه پژوهش های ارزنده دوست خوبم جناب آقای علی اصغر فروغی منجر به نگارش این نوشتار گردید. در این نوشتار پس از معرفی مجموعه بنای هفده تن به معرفی هر یک از بخشهای صحن اصلی، بقعه هفده تن، سردرب  و موزه می ­پردازیم و در هر یک از تزئینات موجود را بررسی می کنیم. در ادامه کتیبه های موجود در این قسمت ها را در صورت امکان بازخوانی خواهیم کرد.

 

·        معرفی محدوده مورد پژوهش:

 

1.                    معرفی امامزادگان:

 

بقعه امامزادگاه هفده تن و ناصر ابن علی (ع) مدفن امامزادگان معصومی هستند که در روزگارخود و هریک به وسیله ای به شهادت رسیده اند. امامزاده هفده تن مدفن پیکر هفده نفر از امامزادگان معصوم هستند که بر اساس مدارک موجود نام آنها چنین است:

 

1 - ابوالحسن بن الحسن المجتبی

 

                 2-سلطان اسماعیل بن جعفر الصادق

 

3- صالح ابن جعف بن امیر المومنین

 

 4- قاسم ابن جعفر بن امیر المومنین

 

                 5و6- عباس و حسن فرزندان موسی ابن جعفر

 

7و8و9- شهربانو و حکیمه و صفورا دختران موسی ابن جعفر

 

 10-علی اکبر ابن حسین ابن علی ابن الحسین

 

 11- محمد ابن محسن بن علی بن الحسین

 

 12و13و14- محمود و محسن و عبدالله فرزندان یحیی ابن موسی الکاظم

 

 15 و 16- موسی و مظفر فرزند جعفر طیار

 

 17- اسحاق ابن ابراهیم بن موسی بن جعفر»

 

2.                    معرفی بقعه مبارکه: بقعه امامزاده هفده تن از بناهای دوره صفویه است که در قسمت جنوبی شهر گلپایگان واقع شده است.

 

·        معرفی تکنیکها استفاده شده با مثال مختصر:

 

این بنای زیبا گرچه از معماری منحصر به فردی برخوردار است اما آنچه آنرا در اذهان برجسته تر می سازد نماسازی های آن است. این نماسازی ها بصورت عمده در قالب هنرهای کاشی کاری، سنگ تراشی، نقاشی و گچ بری و هنرهای مربوط به چوب همچون منبت، معرق،مورق، گره چینی و مشبک در این بنا جلوه گری می­کند.

 

 

 

کاشی کاری: یکی ازمهمترین هنرهایی که در دوره صفویه در نماسازی بناها استفاده می­شد هنر کاشی کاری بود. این هنر اگرچه در دوره های قبل (حتی دروه های پیش از اسلام) نیز کاربرد داشت اما در دوره صفویه دچار تحول عظیمی در روشهای ساخت، طراحی و نقوش تزئینی و کاربرد رنگ ها شد. بطوریکه در اغلب بناهای این دوره بصورت گسترده مورد استفاده قرار گرفت.
در این دوره به صورت کلی از سه نوع کاشی استفاده می شده است:

 

1-  کاشی تک رنگ: در این شیوه که ساده ترین شیوه کاشی سازی و کاشی کاری است از کنار هم قراردادن کاشی های ساده که هر کدام رنگ مخصوص به خود را داشت به ایجاد یک طرح کاشی کاری ساده و در عین حال می نمودند.

 

2-  کاشی معرق: این نوع که به کاشی موزاییکی نیز معروف است دشوار ترین شیوه ساخت کاشی است کاشی است که نقوش در کاشی لعاب داده شده و پخته شده درآورده می شود و با همان اندازه از کاشی به رنگ دیگر بریده و جاسازی می شود.

 

گاهی برای نوررسانی و تهویه هوا به قسمتهای داخلی معماری از پنجره کاشی استفاده می کردند که به آنها پنجره "مشبک معرق کاشی" می گویند. این نمونه بیشتر در مسجد شیخ لطف الله اصفهان وجود دارد. (زمرشیدی،1391 ،68)

 

3-  کاشی هفت رنگ: این روش برای اولین با در دوره صفوی ابداع شد (کیانی، 1376، 133) و این چنین است که نقوش بر روی کاشی های اغلب مربعی شکل کشیده، رنگ آمیزی و نهایتاً لعاب داده می شود.

 

در مجموعه امامزادگان هفده تن از هر سه دسته کاشی کاری وجود دارد.

 

 کاشی تک رنگ در تزئینات لچکی های سردرب ورودی به رنگ های فیروزه ای، زرد و سفید دیده می شود. همچنین کل کاشی کاری گنبد به همراه کاشی کاری ساق گنبد نیز به این شیوه صورت پذیرفته است. در ایوان ورودی بقعه نیز ترکیبی از آجر و کاشی فیروزه ای برای تزئین حاشیه کاشی های معرق و هفت رنگ استفاده شده است. 
یکی از مهمترین کاربردهای کاشی تک رنگ در این بنا بعداز گنبد تزئینات داخل بقعه می باشد.

 

 

 

تصویر 1-نمونه ای از استفاده کاشی تک رنگ با ترکیب رنگی قوی در دیواره های بقعه امامزاده

 

 

 

تصویر 2- استفاده از کاشی تک رنگ در تزئینات گنبد و حاشیه کاشی هایی معرق و هفت رنگ ایوان

 

کاشی معرق در کتیبه کاشی کاری بالای ورودی اصلی بقعه و همچنین ورودی سردرب استفاده شده است. نکته ویژه در بنای بقعه امامزاده هفده تن این است که سه پنجره مشبک معرق کاشی در بالای سه ورودی از چهار ورودی این بقعه وجود دارد. این پنجره های مشبک معرق در عین هنرنمایی باعث ایجاد روشنایی و تهویه هوا در داخل بقعه می­شده اند. متاسفانه بخشی از پنجره مربوط به قسمت زنانه تخریب گردیده است.

 

 

 

تصویر 3- پنجره مشبک معرق ورودی پشت به قبله بقعه

 

 

تصویر 4- پنجره مشبک معرق ورودی رو به قبله بقعه که قسمتهای میانی آن از بین رفته است

 

 

پس از کاشی کاری های گنبد که از نوع تک رنگ است بیشترین تزئینات کاشی مربوط به کاشی هفت رنگ است که در لچک های و دیگر تزئینات ایوان و همچنین داخل بقعه استفاده شده است.

 

 

 

تصویر 5- نمونه ای از کاشی هفت رنگ در دیواره های داخلی بقعه

 

 

تصویر 6-نمونه ای دیگر از کاشی هفت رنگ داخل بقعه

 

 

 

تصویر 7- کاشی هفت رنگ ایوان با حاشیه کاشی تک رنگ و آجر

 

 

 

تصویر 8 - کاشی هفت رنگ ایوان با حاشیه کاشی تک رنگ و آجر

 

 

 

تصویر 9- تزئینات لچکی های دور بقعه با کاشی هفت رنگ

 

 

سنگ تراشی ها: مجموعه بقعه هفده تن شامل آثار نفیسی از سنگ ­تراشی می­ باشد. این آثار در گوشه گوشه این مجموعه به چشم می ­خورد اما نفیس ترین این نمونه ها که بی اغراق یکی از نفیس ترین سنگ تراشی های دوره صفویه در ایران می­باشد، کتیبه در ورودی بقعه است که شامل ابیاتی در وصف مولای متقیان به همراه ترکیبی از طرحهای اسلیمی، ختایی، گلهای شاه عباسی، دهان اژدری و ... می­باشد.  
دیگر کتیبه های سنگ تراشی در جای­ جای بقعه قرار دارند که در بخش بعدی به تفصیل صحبت خواهد شد.
در این مجموعه شیر سنگی رو به قبله و مقابل بقعه وجود دارد که به نشانه احترام نشسته است. متأسفانه بخشی از این اثر ارزشمند درسالیان گذشته شکسته و مجدداً بازسازی شده است.  
 در حیاط امامزاده سنگابی وجود داشته که اکنون به محل موزه آستانه جابجا شده است. این سنگاب که بصورت یک تکه و به شکل یک گل با 18 پَر سنگ تراشی شده است بر روی بدنه خود هیچ گونه کتیبه ای ندارد.    
در قسمت ورودی بقعه از درب پشت به قبله و در کنار درب ارسی مشبک، در دو طرف دیوارهای ایوان دو گلدان کوچک تراشیده شده که در انتها به یک مقرنس ختم می­شود.

 

 

 

تصویر 10- شیر سنگی موجود در صحن امامزاده

 

 

 

تصویر 11- سنگاب 8 پره که اکنون در موزه آستان نگهداری می شود.

 

نقاشی ها و نگارگری­ ها: در قسمت ورودی درب پشت به قبله و زیر ایوان بر روی گچ کاری های دوه صفویه نقاشی های گل و بوته ای بیسیار زیبایی به چشم می خورد که گذشت زمان بسیار آنها را فرسوده کرده است. این نقاشی ها شامل گل های شاه عباسی و دهان اژدری و همچنین طرحهای اسلیمی و ختایی می باشد و زیبایی مسحور کننده ای را به این ایوان داده است.

در قسمت زیر گنبد بقعه مهمترین هنرنمایی هنرمندان صفویه به چشم خورد. نقوش هندسی بسیار زیبایی زینت بخش فضای زیر گنبد شده که با ابیاتی به خط نستعلیق جلوه زیباتری به این نقاشی بخشیده است . این نقاشی ها و خطاطی ها چندین سال قبل توسط هنرمند و معمار برجسته گلپایگانی استاد محمد عظیمی مرمت شده است.

 

 

 

 

 

تصویر 12- بخشی از نگارگری های زیر ایوان درب پشت به قبله

 

 

 

تصویر 13- نمای بخشی از نقاشی های زیر گنبد(اثر زنده یاد استاد عظیمی)

 

هنرهای مربوط به چوب: شهرستان گلپایگان از دیرباز تا به امروز مهد تولید صنایع دستی با تکیه بر ماده اولیه چوب بوده است. درهای چوبی موجود در امامزاده هفده تن و به ویژه در موزه این آستان شاهد بر این ادعاست. در موزه هفده تن مجموعه ای بی نظیر از درها، ضریح ها و صندوق های چوبی امامزادگان هفده تن و ناصر ابن علی و همچنین امامزاده های اطراف شهرستان از جمله عمران ابن علی گوگد، امامزاده ابوالفتوح وانشان، امامزاده روستای آرجان و ... وجود دارد. در چوبی ارسی مشبک و گره چینی درب پشت به قبله نیز یکی از شاهکارهای هنری این بقعه می­ باشد. در ورودی بقعه نیز یک در دولنگه گره چینی(مورق) می باشد که آثاری از خطاطی و نقاشی نیز بر روی این درب هویداست.

 

·        معرفی فضاها و اشاره به کتیبه ها:

 

1-  داخل بقعه امامزاده: بقعه امامزاده یک بنای هشت ضلعی است که گنبد خشتی بسیار بزرگی بر روی آن قرارگرفته است. این بنا چهار درب در چهار ضلع خود دارد.

 

اشاره به کتیبه های موجود: دورتادورگنبد همانطور که پیشتر نیز گفته شد در قالب قابهایی اشعاری در مدح شاه عباس و بانی این بنا بصورت خطاطی به خط نستعلیق با تزئینات گل وبوته کشیده شده است. متن کامل این شعر بدین صورت است:

 

هزار شکر کز آثار فضل سبحانی                           جهان رهید ز الطاف شه ز ویرانی
خدیو دهر شهنشاه شه نشان عباس  
                   که چرخ می­کندش چاکری و دربانی
زمانه گشته بعدل وی آنچنان معمور         
         که نیست در خم زلف بتان پریشانی
ز بیم آب شود زهره در دل رستم                     گهی که ازغضبش چین فتد به پیشانی
ولی امامقلی خان تراب درگه شاه      
                  ملاذ و ملجأ گردنکشان ایرانی
بلند مرتبه جاهیکه هیچ ننماید            
                به جنت دولت او شوکت ثمرخانی
بنای گنبد این روضه را اشاره نمود    
               تمام گشت به اقبال و فرّ یزدانی
چه روضه غیرت بستان سرای روضه خلد        
                چه روضه؟ قبله کروبیان روحانی
مقام مدفن برهان اتقیا یعنی              
         ابوالحسن دُر دُرج علی عمرانی
ابوالحسن گلی از گلشن امام حسن       
               که هست خاک درش سرمه سلیمانی
عمارتش که بود زیب کارخانه کن            
        حضیض رتبه او هست اوج کیوانی
ز آستانه او نور اقتباس کند         
                     بخاکبوسی و عجز آفتاب نورانی
چو نور موج زند بر فراز گنبد او          
              هزار کشتی مهر اندروست طوفانی
اگر چه صد چو نظامی و انوری و ظهیر       
                     نمی سزند سخن سنج مجلس خانی
ولیک خادم این آستان بدولت خان      
             نگاشت نقش بدیعی چو صورت مانی
فکند سر ز تن حاسد از پی تاریخ      
             نوشت قبله شد اینجا چه کعبه ثانی

 

 

 

تصویر 14- برشی از کتیبه های زیر گنبد ((اثر زنده یاد استاد عظیمی))

 

سنگ تراشی ورودی اصلی بقعه از درب پشت به قبله: همانطور که پیشتر نیز اشاره شد این کتیبه بسیار نفیس حاوی اشعاری در مولی متقیان حضرت علی (ع) می باشد که به خط نستعلیق البته به رسم الخط دوره صفویه به زیبایی هرچه تمام تر در حاشیه درب ورودی بر روی سنگ مرمر نگاشته شده است. در بازخوانی که از این شعر داشتیم، متن زیر بدست آمد:

 

شهی که ترک فلک شد کمینه چاکر او         بقدر در دو جهن نیست کس برابر او
مراد اگر طلبی رو به آستان شهی            که هیچکس رود ناامید از در او
زآفتاب قیامت نباشدش باکی                 کسی که سایه لطف علیست بر سر او
محمد عربی آب روی هر دو سر           
           کسی که خاک درش نیست خاک بر سر او
شنیده ام که تکلم نمود همچو مسیح            بدین حدیث لب لعل روح پرور او
که من مدینه علم و علی دَرَست مرا     
           عجب خجسته حدیثی است من سگ در او
دلا محبت حیدر مجو ز بی پدری            که دست غیر گرفتست پای مادر او
مدام کاشی مداح وصف شه گوید            علیست در دو جهان شاه ومیر و سرور او

 

در بالای در گره چینی در همین مکان سنگ نفیس مرمری با خط زیبای نستعلیق با متن زیر وجود داشت:

 

"آنکه مهر نبوتش خوانی               نقش پای علیست تا دانی"

 

متأسفانه این سنگ توسط سودجویان در سالهای گذشته به سرقت رفت. هم اکنون واقفین خیراندیش اقدام به بافت فرشی نفیس مشابه با سنگ قبلی نموده و آنرا در جای قبلی سنگ نصب کرده اند. بر روی هر یک از لنگه های در گره چینی مذکور متنی به خط زیبای نستعلیق نوشته شده که یکی از آنها قابل خوانش بود و متن آن اینچنین است: «کلب آستان در دولتنظری علی ابن ابی طالب، العبد محمد طاهر ابن محمد تقی»

 

 

 

تصویر 15- برشی از لنگه در " مورق  " ورودی بقعه با متنی به خط نستعلیق

 

 

 

 

 

تصویر 16- برشی از تزئینات و سنگ تراشی نفیس  ورودی درب پشت به قبله

 

 

 

تصویر 17- سنگ مرمر نفیس درب ورودی بقعه به همراه درب گره چینی

 

 

در نزدیکی درب رو به قبله و در قسمت زنانه دو کتیبه دیگر وجود دارد. یکی از این دو شعری در ظاهراً در رابطه با شهادت حضرت علی (ع) سروده شده است به تاریخ "سنه 1071" که بازخوانی آن بدین صورت است:

 

هوالغفور

 

آب و رنگ غنچه دین ذوالفقار                    کرد پرواز از رخ گلزار علم
آنکه بر سر زین مصیبت دست زد               چون فلک شد نیلگون رخسار علم
آه از آن هادی شرع مبین                   حیف از آن کاشف اسرار علم
چون گُهر گردید تا خاکش صدف           صد شکست افتاد در بازار علم

 

گشت پرخون و کباب از رفتنش                  چشم اسلام و دل بیدار علم
حال قولش چشم از اندیشه گفت                 آه از آن پرتو  انوار علم

 

 

 

کتیبه دوم ظاهراً سنگ قبری مربوط به یک خانم است که نام ناآشنایی دارد. تاریخ این سنگ نوشته سال 1034 و متن آن اینچنین است:

 

هو الله الباقی الحی الذی لایموت

 

مه ایوان عفت ماه بانو خانم آنکوبُد              حیا و عفت و ناموس را ...(ناخوانا) بذات او

 

بنا که ز اقتضای وقت و از تقدیر ربانی                    فتاد از صرصر باد اجل نخل صلیب او

 

........ (ناخوانا) هجران توست آنکه                  در دریای عصمت سال تاریخ وفات او

 

 

 

تصویر 18- کتیبه 1 موجود در کنار در  قبله

 

 

 

تصویر 19- کتیبه 2 موجود در کنار در قبله

 

کتیبه کاشی معرق بسیار نفیسی در بالای ایوان ورودی به خط ثلث کمربند دار وجود دارد که خطاط آن به نام "غیاث الدین علی جوهری" در سال 1031 هجری قمری آنرا خوشنویسی کرده است.  
متن این کتیبه بدین صورت است :

 

«قال الله سبحانه تبارک و تعالی و الذین آمنو و عملوالصالحات فی روضات الجنان لهم ما یشا و عند ربهم ذلک هو الفضل الکبیر ذلک الذی یبشر الله عباده الذین آمنو و عملوالصالحات قل لاسئلکم علیه اجراً الا المودة فی القربی و من یقترف حسنه نزدله فیها حسناً ان الله غفور شکور صدق الله کتبه غیاث الدین علی جوهری فی 1031»

 

 

 

تصویر 20- کاشی معرق نفیس بالای ایوان ورودی بقعه

 

در میانه ایوان دو کتیبه کاشی معرق در دو طرف وجود دارد که بر روی یکی از آنها نوشته « غلام با اخلاص پادشاه» و بر روی دیگری «دین پناه امام قلی خان 1032»

 

 

 

تصویر21- کتیبه های کاشی معرق در دو طرف ایوانورودی بقعه

 

 

در قسمت ایوان ورودی در کنار سایر کاشی های هفت رنگ کاشی هفت رنگ دیگری دیده می شود که به نظر می­ رسد یک سنگ قبر باشد. بسیاری از متن این اثر از بین رفته اما بخشی از متن آن اینچنین است: «هوالباقی، وصفی چه نشسته ای که یاران رفتند ... ، .... گریان همه چون ابر بهاران رفتند، صاحب هذالقبر ... سنه 1026»

 

 

 

تصویر 22- سنگ قبر کاشی هفت رنگ در ایوان ورودی

 

در قسمت ایوان کتیبه سنگ تراشی دیگری نیز وجود دارد. این سنگ مرمر حاوی سیزده بیت شعر است که ظاهراً بر روی قبر فردی مهم گذارده اند. تاریخ نگاریاین سنگ سنه 1227 می باشد.

 

 

 

تصویر 23- کتیبه سنگ تراشی ایوان اصلی با تاریخ 1227

 

بر روی در ارسی ایوان همانطور که قبلاً نیز گفته شد ترکیبی از هنرهای مشبک، گره چینی و منبت استفاد شده و افزون بر نقوش هندسی و اسلیمی آیات سوره مبارکه انسان نقش بسته است.


 

در قسمت محوطه بیرونی و نزدیک به راه پله های بنا چند کتیبه وجود دارد که مهمترین آنها یک کتیبه خراج و یا وقف و بقیه سنگ ها قبر دوره صفویه هستند. در مجموع 10 سنگ نوشته در این ناحیه موجود می باشد.

 

 

 

تصویر 24- کتیبه کنار راه پله های بقعه با مضمون خراج و یا وقف در تاریخ 1273 هجری قمری

 

 

بر سر در محوطه کتیبه دیگری با کاشی معرق وجود دارد که به دلیل نگهداری نامناسب متأسفانه بخشی از آن تخریب شده است. این اثر نیز بصورت کمربنددار ایجاد شده و متن آن اینچنین است:

«الحمد الله الذی منه الابتدا و الیه الانتها و الصلاه و السلم علی خاتم الانبیاء و الاصفیاء محمد المصطفی و آله سیما علی المرتضی و اولاده المعصومین و بعد قد امر بعماره هذه الروضه المنوره فی ایام خلافه خلیفه الله فی الارضین قهرمان الماء و الطین ابوالمظفر شاه عباس الحسنی الحسینی الصفوی بهادر خان خلد الله تعالی ملکه و سلطانه و افاض علی العالمین بره و احسانه، الخان العادل امیر الامراء فی الزمان، ناشر المعدله و البر و الاحسان امامقلی خان ابدالله تعالی ظلاله الی انقراض الزمان فی سنه 1032 کتبه غیاث الدین علی جوهری شیرازی»(میرمحمدی، 1380، 127)

 

 

 

 

 

تصویر 25- سر در ورودی محوطه به همراه کتیبه کاشی کاری معرق

 

 

 

تصویر 26- بخشی از کتیبه کاشی معرق سر درب محوطه

 

 

 

در پایین سر در محوطه نیز نقش یک شیر و یک گل دیده می شود که در بالای آن نوشته شده «عمل استاد حسین»:

 

 

 

تصویر 27- سنگ تراشی در درب محوطه بقعه

 

در قسمت موزه نیز سه سنگ نوشته دیده می شود که دو عدد ازآنها سنگ قبر و یکی نیز در کتیبه­ شعری مربوط به ساخت احتمالاً بخشی از بنای بقعه توسط فردی به نام مهد علیا بوده است، با این متن « ادخلوها بسلام آمنین، مهد علیا چه ساخت این بقعه، روضه بهر جود بعقبی ساخت، خواست مدهوش و سال ... (ناخوانا)، عقل گفتا که مهد علیا ساخت» در سنگ نوشته ای دیگر که احتمالاً مربوط به زنی که به قتل رسیده بوده آمده است: « عمل استاد محمدکاظم 1250، قد قتلت فی تاسع عشر شهر رجب المرجب، کشید از غم فلک در نیل معجر، چه شد کشته سکینه بنت جعفر، دریغا کان بنه برج نکویی، چو ماهی شد به بحر خون شناور، ز جور سید اسماعیل گردید، دلش در سینه چون اخگر به مجمر، که از ...وجودش رفت بر باد، چه غم دل زنده گشت از آب کوثر، لبش گر از تکلم گشت خاموش، به جنت گشت با حوران سخنور» سنگ مزار دیگری نیز در ایجا وجود دارد که تاریخ 1249 بر آن نقش بسته است.

 

 

 

تصویر 28- دو سنگ قبر موجود در موزه آستان

 

 

 

تصویر 29-سنگ نوشته موجو در موزه آستان با مفهوم ساخت احتمالاً بخشی از بقعه به دستور مهد علیا

 

 

در موزه همانطور که پیشتر نیز ذکر شده مجموعه بی نظیری از درها ، ارسی ها، ضریح ها و صندوقهای چوبی وجود دارد که بر روی بیشتر آنها کتیبه هایی وجود دارد. مهمترین آنها یکی از درهای بقعه هفده تن است که فرازهایی از "نادعلی" بر روی آن نقش بسته است. بر روی لنگه سمت راست علاوه بر خطوط هندسی از الله، محمد و علی جمله «ناد علیاً مظهر العجایب تجده عوناً لک فی النوائب» منبت کاری شده است. بر روی لنگه دوم نیز همانند لنگه اول خطوط هندسی الله، محمد و علی منبت کاری شده و جمله «کل همٍ و غمٍ سینجلی بولایتک یاعلی و یاعلی و یاعلی»نقش بسته است. دور تا دور دو لنگه نیز با طرح های هندسی زیبایی منبت کاری شده است. در منبت کاری نفیس دیگری نیز در این مجموعه وجود دارد که بر روی آن آیه شریفه آیه الکرسی نقش بسته است. در پایین این درب نیز بر امامان معصوم (ع) درود و صلوات فرستاده شده است. در این موزه چند درب منبت کاری دیگر نیز وجود دارد برروی یکی از آنها جمله «لا اله الا الله، محمد رسول الله» نقش بسته.

 

 

 

 

تصویر 30- (1)در منبت کاری شده با فرازهایی از «نادعلی». (2) در منبت کاری شده با آیه شریفه آیه الکرسی و صلوات بر امامان معصوم

 

 

 

تصویر 31- نمایی کلی از موزه آستان

 

·        نتیجه گیری:

 

بنای امامزادگان هفده تن و ناصرابن علی گلپایگان مجموعه ای بی نظیر و یکجا از هنرهای عهد صفوی را در اوج هنرمندی در خود جای داده است و چه جایی بهتر از حرم امن امامزادگان برای این جلوه گری هنر. نمونه های مربوط به هنرهای چوبی در این مجموعه بسیار کم نظیر در سطح ایران می باشد اما آنچنان که باید و شاید شناخته نشده است و قطعاً باید مرکزی جهت پژوهش بیشتر و مرمت آنها ایجاد گردد. کلکسیونی از هنر کاشی کاری و همچنین خطاطی ثلث و نستعلیق با رسم الخط صفوی نقطه قوت این مجموعه است. چنین نمونه هایی علاوه بر اینکه موقعیت مناسبی برای پژوهشگران عرصه تاریخ، هنر و مردم شناسی می باشد تلاش هر چه بیشتر مسئولان در نگهداری و مرمت آنها و همچنین استفاده از ظرفیت های مناسب آن در حوزه های گردشگری را می طلبد.

 

منابع:

 

1-  زمرشیدی،حسین. سیرتحولکاشیکاریدرآثارمعماریدورهصفویهتاامروز. دو فصلنامه مطالعات معماری ایران. پاییز و زمستان 1391

 

2-  میرمحمدی، حمیدرضا. سیری در تاریخ و جغرافیای گلپایگان. 1380

 

3-  کیانی، محمدیوسف. تزئینات وابسته به معماری ایران دوره اسلامی. سازمان میراث فرهنگی 1376

 

 

با سپاس ویژه از آقای مهندس محسن جمالی به خاطر ارسال نوستار و نگاره ها .

3148 بازدید

نظرات  

 
+2 #3 Fatemeh Heydari در تاریخ: یکشنبه 06 مهر 1393 ، ساعت 08:07 ب ظ
مقاله بسیار جالب و درخور توجهی بود. دقت نظر و توجه هنرمندانه شما در جزییات هنرهای سنتی این بنا(اعم از کاشیکاری ، نقاشی دیواری ، سنگ تراشی و ... ) زیبایی این مکان مقدس را دوچندان کرد. موفق و سربلند باشید.
نقل قول
 
 
+2 #2 محسن جمالی در تاریخ: یکشنبه 06 مهر 1393 ، ساعت 04:07 ب ظ
با سلام
از ابراز محبت همشهری عزیز اقای اکبری نهایت سپاسگزاری را دارم.
این کمترین کاری بود که می شد در رابطه با این امامزادگان عظیم الشان انجام داد.

باتشکر- جمالی
نقل قول
 
 
+1 #1 اکبری در تاریخ: یکشنبه 06 مهر 1393 ، ساعت 12:07 ب ظ
مقاله زیبا و مفیدی بود و اطلاعات جدیدی را ارائه می دهد . بنده به عنوان یک گلپایگانی دور از شهر به نوبه خودم از آقای جمالی پژوهشگر جوان شهر مون و همه جوانان فعال و دلسوز گلپایگان تشکر می کنم که همواره دغدغه شهر و شهرستان را دارند . زنده باد گلپایگان و گلپایگانی :-)
نقل قول
 

ارسال نظر


کد امنیتی
بارگزاری مجدد